Một bác sĩ phụ trách bộ phận phòng chống HIV/AIDS của Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh Quảng Nam khẳng định: người đầu tiên ở Quảng Nam tiêm chích ma túy, phát hiện nhiễm HIV/AIDS và chết vì căn bệnh này cũng liên quan đến đào đãi vàng.

Và đến nay, có hàng trăm cái chết và cũng chừng ấy người đang lay lắt chờ chết, hàng ngàn người thân ảnh hưởng, đau đớn cũng vì đào đãi vàng.

Trong thời gian đi tìm hiểu về việc xôn xao “bệnh lạ” ở Bình Trị, chúng tôi phải giật mình khi được nghe và biết về “hậu vàng” với nỗi đau mang hình hài HIV/AIDS. Làng quê nghèo bên chân núi Chóp Chài này đã từng chứng kiến gần 25 cái chết mang tên “AIDS”.

Trưởng CAX Bình Trị - Võ Hồng Sơn cho biết, tại đây 3-4 năm trước, dư luận và nhân dân rất hoang mang vì hàng loạt thanh niên địa phương từng đào đãi vàng tại các bãi vàng Phước Sơn, Hiệp Đức, Bắc Trà My bị nhiễm HIV/AIDS. Theo thống kê của CAX Bình Trị, từ năm 2001 đến nay có hơn 30 thanh niên từng đi đào đãi vàng nhiễm HIV/AIDS (đa số từ 18-25 tuổi), hiện nay chỉ còn 8 người còn sống, trong đó 4 trường hợp đi khỏi địa phương.

Ông Phạm Đức Ngọc - Trạm trưởng Trạm Y tế xã Bình Trị phân trần: Đó là con số trên giấy tờ, quản lý được, còn thực tế thì... khó biết, nhất là từ khi Luật Phòng, chống HIV/AIDS ra đời, xét nghiệm, chẩn đoán bệnh phải dựa trên hình thức tự nguyện và đặc biệt là phải giấu tên, tuổi, địa chỉ của những người đến khám.

Ông Ngọc trăn trở, có những trường hợp, vợ- con những người bị AIDS đã chết nhưng họ cũng không tin là chồng mình bị căn bệnh thế kỷ đó và không chịu đi xét nghiệm. Không được tiếp cận, nhưng nói gần nói xa họ vẫn không chịu, bởi họ không tự nguyện vì nhiều lý do như sợ bị xa lánh, dè bỉu nếu mình mắc bệnh... Điều này cũng gây không ít khó khăn cho ngành Y tế là lo lắng về việc lây lan bệnh trong cộng đồng.

Nhiều bệnh nhân lo lắng về số mệnh của mình về căn bệnh lao - phổi khó hiểu khi đã từng tham gia đào đãi vàng (ảnh chụp tại BV Phạm Ngọc Thạch - Quảng Nam tháng 2-2009).

Theo cảnh báo của ông Sơn, hằng năm địa phương có khoảng 300 lao động đi làm ăn xa, trong đó hơn 30% đi làm ở các bãi vàng tự phát, chui lủi - là nơi có môi trường sống thiếu lành mạnh, dễ phát sinh những hệ lụy xấu gây nguy hại lớn cho xã hội.

Ông Sơn cũng thú thực, thời buổi bây giờ rất khó kiếm tiền, mà thanh niên lớn lên, khi không học hành đến nơi đến chốn, lêu lổng rồi nghe bạn bè rủ rê và tìm đến các bãi vàng, đào đãi kiếm sống. Chính tại nơi đó là “mầm” nguy hại, nơi đến gần nhất với con đường nghiện ngập, tiêm chích.

Xã Tam Dân (nay thuộc H. Phú Ninh), cách đây mấy năm cũng được xem là điểm nóng của thảm nạn HIV/AIDS vì vàng, mà thôn Dương Lâm là “hot” nhất. Người dân xã Tam Dân sợ đến nỗi, trước đây, nếu thanh niên nào bị tai nạn giao thông có chảy máu là họ không dám lại gần cứu chữa hoặc băng bó vết thương cho người bị nạn mà có chăng thì họ cũng chỉ gọi cho nhân viên y tế, CA đến đưa đi cấp cứu vì những người này thường có... găng tay, không sợ nhiễm bệnh!

Điều đó cho thấy, HIV/AIDS mà những thanh niên từng tham gia đào đãi vàng đã gieo rắc vào tâm trí và trở thành nỗi ám ảnh của dân lành. Người dân không phải không có tình người mà họ chỉ sợ “làm ơn mắc phải... bệnh”, điều đó cho thấy mức độ nguy hại, ảnh hưởng của HIV/AIDS đến người dân thật đáng sợ!

Ông Võ Ngọc Tài - Trạm trưởng Trạm Y tế xã Tam Dân cho rằng, số người chết vì HIV/AIDS ở xã này thực tế trên con số 10, và cũng từng ấy số người đang bị nhiễm. Theo ông Tài, đó là con số quản lý được, còn thực tế cao gấp nhiều lần, mà nguyên nhân chủ yếu cũng về từ con đường đào đãi vàng.

Những trường hợp điển hình nhất như gia đình N.V.Nh (thôn Dương Lâm) có 3 người bị nhiễm HIV/AIDS. Người chồng bị, lây sang cho vợ và con, hiện nay chồng và con đã chết, người vợ cũng trong tình trạng thoi thóp. Trường hợp Trần Thanh H. (thôn Dương Lâm) mới chết vì HIV/AIDS, còn người vợ và đứa con (sinh năm 2007) ngày đêm lo lắng vì căn bệnh mà chồng để lại...

Làng nghèo xác xơ, nay lại ám ảnh vì tang thương và nỗi đau mang tên “hậu vàng”.

Ông Ngô Đình Hóa – Phó Chủ tịch UBND xã Tam Dân cho biết, hiện nay, ở xã Tam Dân tình trạng thanh niên nhiễm HIV/AIDS đã không còn như những năm trước, tuy nhiên vẫn đáng lo ngại vì mỗi năm có hơn 100 thanh niên tìm đến các bãi vàng mưu sinh. “Đất ruộng ít, thanh niên không có việc làm, sự cám dỗ của đồng tiền cũng là một trong những nguyên nhân khiến các thanh niên tìm tới các bãi vàng”, ông Hóa trăn trở.

Một thanh niên ở xã Tam Dân tên T. (xin giấu tên), từng làm vàng, nhiễm HIV thổ lộ: Thú thực, lớn lên ai cũng muốn có công ăn việc làm, nhưng học đến cấp 2 thì gia đình không có điều kiện cho học tiếp, em út lại đông, thế thì biết làm gì?

Thấy một số chủ bãi vàng trong, ngoài xã khai thác trúng, kéo nhiều người cùng đi làm, thanh niên chúng tôi sức dài vai rộng cũng đi kiếm đồng ra đồng vào. Ai dè, lên các bãi vàng thì thú thực: nhiều cái không muốn “chơi” cũng phải chơi, thế là sa ngã, và lãnh hậu quả...

Bác sĩ (BS) Đặng Văn Hải - phụ trách Bộ phận Phòng, chống HIV/AIDS, thư ký Chương trình HIV/AIDS của Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh Quảng Nam khẳng định: “Tại Quảng Nam, trường hợp đầu tiên tiêm chích ma túy, nhiễm HIV và mang bệnh AIDS dẫn đến tử vong (ngày 1-4-1993) là đối tượng từng tham gia đào đãi tại các bãi vàng. Theo BS Hải thì trong tổng số những người nhiễm HIV/AIDS thì có đến 70-80% là tiêm chích ma túy, mà đối tượng này phần lớn lại tập trung tại các bãi vàng.

Xã Tam Dân, nơi tuyên truyền về HIV/ AIDS nhưng ngày đêm vẫn lo âu vì căn bệnh thế kỷ tấn công người dân, vì vẫn còn nhiều thanh niên đến với các bãi vàng mưu sinh.

Điều đó cho thấy nỗi đau, hệ lụy từ các bãi vàng để lại thật khó tưởng tượng nổi. Theo tìm hiểu và thông qua các cộng tác viên từng là dân đào đãi vàng thì sở dĩ con số người nhiễm HIV/AIDS phần nhiều tập trung tại các bãi vàng, và thường nhiễm HIV cùng lần, chết vì AIDS cùng lúc là bởi vì “dân đào đãi vàng có một “luật bất thành văn” gọi là chích chung, dùng chung bơm kim tiêm (kể cả gái mại dâm)”.

“Với việc “ba cùng” của những người khai thác vàng như thế thì thật nguy hại, bởi sự lây lan bệnh tật, nhất là HIV/AIDS sẽ có thừa cơ hội để tấn công” - BS Hải phân tích.

Một điều mà không chỉ riêng BS Hải lo ngại là, tại các vùng quê nghèo có nhiều thanh niên làm vàng bị nhiễm HIV/AIDS, do trình độ dân trí còn hạn chế, hơn nữa khi Luật Phòng chống HIV/AIDS ra đời, tại Điều 8 có một số khoản “bí mật - tự nguyện” mà việc tuyên truyền chưa thấu đáo thì nguy cơ sẽ không nhỏ cho cộng đồng, xã hội.

Bởi vậy, các ngành chức năng liên quan, chính quyền địa phương, đoàn thể và cá nhân người bị lây nhiễm HIV/AIDS hãy chung tay cùng hành động “vì một cộng đồng an toàn”.

Ông Võ Quang Lợi - Giám đốc Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh Quảng Nam, khẳng định: Những trường hợp từng tham gia đào đãi vàng mắc các bệnh về lao - phổi và nhiễm HIV/AIDS cao hơn nhiều lần so với các trường hợp khác.

Điều đó cho thấy môi trường đó thiếu lành mạnh, an toàn, nhất là tại các điểm khai thác vàng trái phép. Để hạn chế tình trạng này, rất cần sự vào cuộc của toàn cộng đồng, xã hội...