Chọn nghề: Theo khả năng hay nhu cầu?

PN - Ngày 27/2, Bộ GD-ĐT đã chính thức ban hành quy chế tuyển sinh đại học, cao đẳng năm 2010. Theo đó, thời hạn nhận hồ sơ dự thi bắt đầu từ 10/3 và kết thúc ngày 17/4.
Đây là khoảng thời gian quan trọng để thí sinh (TS) định hướng tương lai cho mình. Chọn trường dễ đậu, chọn ngành "tầm cao" hay chọn nghề phù hợp với sự yêu thích và khả năng của mình...
"Loay hoay" trong nhà
Sự hồi hộp, lo lắng của các TS bắt đầu hiện rõ ngay khi kết thúc học kỳ I, khi nhiều chương trình tư vấn tuyển sinh xuất hiện với tần suất ngày càng dày trên các phương tiện thông tin đại chúng. Càng về cuối, áp lực này càng tăng, không chỉ vì giới hạn về thời gian của Bộ mà còn do quyết định cuối cùng là phải biết dung hòa giữa ý chí cá nhân với ý muốn của gia đình. Bảo Ng. - học sinh (HS) lớp 12 trường Phan Đăng Lưu, Q.Bình Thạnh, TP.HCM nói: "Bố em bảo bây giờ là thời của doanh nhân, thi vào ngành kinh tế cho bố. Mẹ bảo, ngành y mẹ làm mẹ biết, cực lắm, chọn sư phạm cho nhàn, tiền dạy thêm cũng không thua tiền phòng mạch tư của mẹ. Em lại thích ngành quan hệ quốc tế vì phù hợp với xu thế hội nhập toàn cầu và tên nghe cũng... sang. Em thường mất ngủ, bởi theo ý mẹ thì bố giận và ngược lại. Còn theo sở thích của mình lại sợ... rớt. Cho nên, em cứ loay hoay mãi. Có lẽ, em sẽ chọn thi vào ngành địa lý - môi trường cho... dễ đậu!".
Tâm trạng của Bảo Ng. không phải là cá biệt. Kết quả nghiên cứu Nhận thức và thái độ của HS/SV về định hướng tương lai thực hiện trên 2.000 HS THPT và SV tại bốn thành phố lớn TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng và Cần Thơ của Viện Nghiên cứu giáo dục (ĐH Sư phạm TP.HCM) công bố cuối năm 2009, cho thấy: 75,4% HS mong muốn tiếp tục học lên và 23,2% muốn đi du học như một cách để chuẩn bị cho tương lai, nhưng lại mơ hồ về hướng đi và mục tiêu phấn đấu của mình. TS Nguyễn Kim Dung, người thực hiện nghiên cứu này cho biết, phần lớn HS-SV thừa nhận chịu tác động định hướng nghề nghiệp từ gia đình là chủ yếu.
Những cuộc tư vấn chọn nghề luôn thu hút đông đảo học sinh - Ảnh: Trần Huy
Theo thầy Ngô Ngọc Rồng - Phó hiệu trưởng Trường THPT Sương Nguyệt Anh, Q.10, TP.HCM: sự góp ý của gia đình trong nhiều trường hợp rất chính xác vì cha mẹ là người nhiều kinh nghiệm, lại hiểu rõ năng lực của con. Tuy nhiên, gia đình, họ hàng và bạn bè có thể là những người giúp đỡ tuyệt vời nhất, nhưng họ cũng sẽ là những người gây nhiều rắc rối cho quyết định chọn lựa nghề nghiệp của các em. Các em có thể không nhận ra tiềm năng thật sự của mình do bị tình cảm chủ quan chi phối. Thực tế cho thấy, quan hệ càng thắm thiết, đậm đà thì áp lực càng lớn, khiến việc chọn lựa nghề của các em càng nhiều hướng, khiến các em phải... loay hoay.
Bất ngờ ngoài ngõ
Những đợt tư vấn tuyển sinh gần đây cho thấy, nhóm ngành kinh tế vẫn là lựa chọn hàng đầu của đa số TS trong kỳ thi đại học năm nay. Sức hấp dẫn của ngành này một phần là do tác động của giới truyền thông về vai trò của các nhà kinh tế trong công cuộc đẩy lui suy thoái kinh tế thế giới. Phần khác, ở một quốc gia đang phát triển, dù tư duy bao cấp còn ảnh hưởng nhưng kinh tế thị trường vẫn là mảnh đất đủ rộng để thi thố tài năng. Tuy nhiên, ở nhóm ngành này cũng đang có sự chuyển đổi vị trí giữa các chuyên ngành. Những chuyên ngành đầu bảng thời gian trước như kế toán, ngân hàng năm nay đã nhường bước cho quản trị kinh doanh, quản trị nhân lực...
Nhóm bạn Thanh Hằng, Kim Phượng, Nguyễn Văn Bách, Tố Oanh - trường Nguyễn Thị Minh Khai và Lê Quý Đôn (TP.HCM) - có chung lý do khi chọn nghề: "Kinh tế đang phát triển, nguồn nhân lực về kinh tế chắc chắn còn cần nhiều hơn trong tương lai. Trước đây, đã có quá nhiều anh chị chọn học kế toán và ngân hàng, giờ chắc cũng bão hòa... nên nhóm em quyết định chọn quản trị nguồn nhân lực và kiểm toán, vì đây là hai lĩnh vực các công ty cung cấp nhân sự đang "khát". Quang Anh, HS trường dân lập Á Châu, lập luận về việc chọn